Huis Montens

Huis Montens – aquarel – @rtoo’s 2019

 

 

Het statige pand aan Veemarktstraat nr 46 kennen we als het bisschoppelijk paleis van Breda. De locatie kent een zeer lange en complexe historie. We gaan terug in de tijd, tot 1514, toen op het perceel de huysinge van Montens verrees.

Henrick Montens, rentmeester

Henrick Montens behoorde tot de notabelen van de stad. Als rentmeester, eerst van de graaf van Nassau in Diest en later van Breda had hij bovendien veel invloed. De positie stond in rang boven dat van de schepenen, de huidige wethouders. Hij bezat diverse panden in de stad, o.a. de herbergen Die Sonne en Die Helm aan de Grote Markt. Voor zijn dochter kocht hij het huis aan Sint Janstraat 16, later bekend als het huis Hersbeek. Na een rol als schout van Breda werd hij raadsman van graaf Hendrik III van Nassau. Deze gaf hem in 1524 opdracht het Mastbos aan te leggen.

Toen hij de percelen aan de Veemarktstraat kocht woonde hij met zijn gezin al op stand, in een grote stadsvilla aan Nieuwstraat 13. Helaas is dit pand door de stadsbrand van 1534 verwoest, alleen de kelders bleven intact. De nieuwe eigenaar, Anthonis Sengh liet er omstreeks 1538 een L-vormig hofhuis bouwen, dat in iets gewijzigde vorm nog steeds bestaat.

Henrick de jonge en Godevaert Montens

Na het overlijden van Henrick Montens de Oude in 1548 kwam zijn zoon Henrick in het huis aan de Veemarktstraat wonen. Dat was geen vanzelfsprekendheid, want Henrick senior had zeventien kinderen verwekt bij zijn eerste echtgenote Johanna de Roover en nog een buitenechtelijk kind. Het duurde jaren voordat de erfenis verdeeld was. Henrick Montens de Jonge was bovendien niet de oudste zoon, dat was Willem maar die overleed in 1549. Engelbrecht zal als priester en kanunnik geen interesse hebben gehad en de dames werd in die tijd niets gevraagd. Ook Henrick junior bouwde een indrukwekkende carrière op. Hij is achtereenvolgens rentmeester-generaal van de heerlijkheid Breda en burgemeester van Breda. Zijn zoon Godevaert, uit het eerste huwelijk met Geertruid van Baarle schopt het tot trezorier-generaal van prins Maurits.

De huysinge van Montens

Henrick Montens had voor zijn nieuwe huis het oog laten vallen op een diep kavel aan de Veemarktstraat 46. De bouw startte in 1514, in de tuin achter de woning van de families Sweertveghers en Frey. Het perceel grensde aan het klooster van de Zwarte Zusters. Montens kocht ook de gronden en opstallen op nr 44 en 42 van de erven Michiel Keyen. Wanneer het huis klaar is weten we niet. Wel weten we dat Montens in 1518 van de stad Breda een subsidie krijgt uitgekeerd omdat hij zijn huis laat bedekken met leien. Het huis heeft twee verdiepingen en een zolder onder de kap. Het achterste gedeelte van de woning is voorzien van een kelder met tongewelven, die nog steeds te bewonderen is.

Montens laat de woning uitbreiden met twee kantoren, een brouwhuis en een traptoren. Het kruisribgewelf uit 1535, boven het trappenhuis is nog in takt. Met de verbouwing werd ook de indeling van de woning veranderd. De woonkamer verhuisde van de voorzijde naar de achterzijde en de voorkamer werd ontvangsthal. De gevel was van rode baksteen met kruiskozijnen voorzien van glas-in-lood met een rollaag er boven en luiken aan de onderzijde. Dit zijn kenmerken van de Vlaamse en Hollandse Renaissance.

Tot 1641 blijft het huis in de familie. De nieuwe eigenaren voeren een aantal verbouwingen door. In de periode 1720-1730 volgt een ingrijpende verbouwing, door luitenant-generaal Reynier van der Beke. Hij laat de voorgevel verhogen, de kap veranderen en voegde twee paviljoens aan de achterzijde toe. De kruiskozijnen met glas-in-lood werden vervangen door grotere nieuwe vensters met helder glas en de voorgevel kreeg wit stucwerk, prominente schoorstenen en een geprofileerde daklijst. De metamorfose kwam voort uit de Franse invloed in die tijd: de woning kreeg haar huidige kenmerken uit de Lodewijk XIV stijl.

Hofhuizen in Breda

De term hofhuis verwijst allereerst naar het type woning: een huis dat een hof, een ‘cour’ of ‘plein’ omsluit. Het kan een binnenhof zijn of een voorhof en de woningplattegrond is L- of U-vormig of een carré. In Breda wordt de term ook gebruikt voor een huis in de buurt van het hof van de heren van Breda, en/of een huis bewoond door personen die aan dat hof verbonden waren. Ze werden bewoond door vooraanstaande burgerlijke en adelijke families, de lokale elite. De hofhuizen zijn op een aantal geconcentreerde plekken in de stad terug te vinden.

Nog bestaande hofhuizen zijn Huis Brecht aan de Cingelstraat, Justinus van Nassau aan het Kasteelplein, diverse panden aan de Catharinastraat, Huis Hersbeek en Huis Ocrum aan de Sint Janstraat, Huis van Nispen, thans hotel Bliss aan de Torenstraat, Huis Waelwyck, Huis Bruheze en Huis Assendelft, thans hotel Nassau aan de Nieuwstraat, het eerder genoemde hofhuis aan Nieuwstraat 13, Huys Vaillant en natuurlijk Huis Montens. Van Huis van Renesse aan de Reigerstraat is onlangs de bouwmuur zichtbaar gemaakt, bij de ingang van de Foodhall.

De auto van mgr. P. Hopmans – 1928 –
Foto: fotopersbureau Het Zuiden, id.nr. GN19901702

Het voorplein van Huis Montens is lange tijd gedeeltelijk bebouwd geweest. Bij de aankoop van het perceel stond er een woning aan de straat, dat van Aert Frey en de familie Sweertveghers. Henrick liet er in 1515 een gedeelte van slopen. Pas in 1681/82 werd het restant van de woning Frey gesloopt en ontstond het voorplein zoals we dat nu kennen. Bisschop Muskens besluit om het plein, inmiddels in gebruik als parkeerplaats, in te richten als groen hof. Hij geeft Jérôme Symons opdracht voor het ontwerp, dat in 2005 wordt gerealiseerd ter ere van 150-jarig bestaan van het bisdom in 2003.

De bisschop

Het bisdom Breda verwierf Huis Montens in 1866. Het duurt nog tot 1872 totdat toenmalig bisschop van Genk er kon gaan wonen. Dat lag allemaal gevoelig in een periode waarin katholieken behoorlijk werden tegengewerkt. Na monseigneur van Genk volgen nog de bisschoppen mgr. H. van Beek, mgr. P. Leijten, mgr. P.A.W. Hopmans, mgr. J.W.M. Baeten, mgr. G.H. de Vet, mgr. H. Ernst, mgr. Tiny Muskens, mgr. Hans van den Hende en nu mgr. Jan Liesen. In de jaren zestig wordt het complex uitgebreid na de aankoop van Veemarktstraat 48, het voormalige Huis van Mierlo.

Bronnen:
Het bisschoppelijk paleis te Breda – Eric Dolné – jaarboek 2004 “De Oranjeboom”
Jaarboek vh Centraal bureau voor Genealogie – deel 22 1968 – Montens – Mr Y H M Nijgh
Machtig en Dienstbaar, de Bredase elite tussen 1350 en 1550 – Ester Vink
Engelbrecht van Nassau, jaargang 18 nr 3 – Hofhuizen in de Steenbrugstrate: het Huys Vaillant, Nieuwstraat 13

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *