De zeven levens van het Grand Theatre

In 1912 kreeg de Bredase architect Frans P. Bilsen zijn eerste belangrijke opdracht: bioscoopondernemer H.W. Lutzke vroeg hem een bioscoop annex theater te ontwerpen. Oorspronkelijk zou het Apollo theater gaan heten. Hij vond daarvoor uiteindelijk een locatie aan het Van Coothplein, op de plek waar in 1917 brouwerij De Twee Hoefijzers z’n poorten sloot. 2 December 1919 vierde Breda de feestelijke opening van theater Olympia. De Bredasche Courant was lovend: “Onze algemene indruk is dat Breda daarmede eene inrichting verkregen heeft, eene groote stad waardig, eene inrichting die zelfs menige wereldstad de hoofdstad der Baronie benijden zal.”

Olympia 1919-1924

Er waren een aantal concessies gedaan in het ontwerp dat uiteindelijk gerealiseerd werd. Zo verdween een van de twee torens en daarmee ook de symmetrie in de gevel. Naar mijn idee is het gebouw er interessanter door geworden. De reden was niet van esthetische maar van financiële aard. Vermoed wordt dat het toen al minder goed ging met Lutzke. Eind april 1924 kan de directie niet meer aan haar betalingsverplichtingen voldoen en gaat het theater failliet.

Grand Theatre

Op vrijdag 9 mei 1924 wordt het theater en de inventaris geveild. Nieuwe eigenaar is de heer Portocarerro uit Den Haag en de exploitatie komt in handen van de heren Rehl en Sips van het Casino theater in de Reigerstraat. In de volksmond heette de bioscoop al het Grand Theatre en die naam wordt nu gevoerd. Over de spelling van de naam is regelmatig verwarring. Soms kom je de vernederlandste versie tegen: Grand Theater. Dat is wat knullig en een gevolg van de taalvernieuwing in de jaren ’70. Maar zelden wordt de juiste Franse spelling gehanteerd: Grand Théâtre. Voor het gemak laten we de accenten weg en gebruiken we het meest gehanteerde Grand Theatre.

Grand Theater, voor de restauratie. Foto: Johan van Gurp, collectie Stadsarchief.

Mevr. Koopal-Waskowsky

Per 1 januari 1967 wordt het exploitatiecontract overgenomen door de heer De Nijs van het Luxor theater. Als deze 2 maanden later komt te overlijden nemen zijn dochter en zijn weduwe de exploitatie over. De laatste, mevrouw Koopal-Waskowsky wordt in 1976 ook eigenaar van het pand. Dat blijft ze, tot de wat ongelukkig gecommuniceerde verkoop in april 2000. Volgens BN/DeStem waren de twintig werknemers woedend omdat ze niet waren ingelicht. En Koopal-Waskowsky gooide olie op het vuur door in eerste instantie te verklaren dat zulks makelaar Meeùs te verwijten viel. In een vervolgartikel laat de makelaar fijntjes weten: ”Wij doen tegenwoordig van alles, maar personeelsmanagement hoort niet tot onze taken.” Als reden voor de sluiting wordt opgevoerd de komst van de megabioscoop in Antwerpen en de vermoedelijke bouw van twee soortgelijke grote bioscopen in Breda.

De branden

In 1966 was er een beperkte brand, aangesticht door een niet zo snuggere inbreker. Hij had geen zaklamp bij zich en zocht zijn weg in het donker door steeds een lucifer af te steken. In de toneeltoren, waar kurkdroge decorstukken hingen die toen nog niet werden geïmpregneerd, daar ging het mis. De schade werd hersteld en er werd meteen een renovatie doorgevoerd, waarbij de theaterfunctie kwam te vervallen. In 1968 ging de verbouwde bioscoop weer open.

De tweede brand was ingrijpender. Het herstel kwam in 1985 met een restauratie die recht doet aan het oorspronkelijke ontwerp. De Bredase architect Frans Oomes won een prijs met dit eerbetoon aan Bilsen. Zowel de Moorse toren als het Art Déco interieur werden in ere hersteld en de toevoegingen uit 1968 verdwenen.

De restauratie van 1985. Foto: Johan van Gurp, collectie Stadsarchief.

Een feestje van korte duur

Na een periode van moeizame exploitatie van de bioscoop koopt Princess eigenaar Aad Ouborg het pand in februari 2007. Hij verandert de bestemming, voor een bioscoop is op deze plek geen toekomst meer. De bouw van de bioscoop aan het Chasséveld met zeven zalen stond al vast en er was sprake van een tweede megabioscoop bij het NAC stadion. Uiteindelijk zou deze vele jaren later in Breepark landen. Oorspronkelijk dacht Ouborg Monumenten Vastgoed nog aan een bioscooprestaurant gecombineerd met chique winkeltjes. Het werd een evenementenlocatie en exploitant Hutten Catering bv brengt grote namen naar Breda. Er wordt stevig verbouwd, waarbij de entreehal z’n oorspronkelijke Art Déco uitstraling houdt en de zalen een meer eigentijdse stijl meekrijgen. De oude naam Grand Theatre komt terug en het krijgt de status van Rijksmonument. Vanaf de opening, april 2011 staan diverse Nederlandse artiesten op het podium die goed passen bij de zakelijke evenementen van Ouborg. Het lijkt een succes.

Het sterrenhuwelijk eindigt in een vechtscheiding. Bij de verbouwing was nagelaten om voorzieningen te treffen voor geluidwering. De buren uit de Dr. van Mierlostraat en ook andere omwonenden klagen steen en been. De gemeente Breda springt in en verbiedt onder een dwangsom om na 22:00 concerten te houden. Hutten begint een rechtszaak tegen de eigenaar, omdat ze niet op de hoogte waren van de bouwkundige gebreken. En de rechter stelt de exploitant in het gelijk: Ouborg moet Hutten volledig schadeloos stellen, inclusief ‘toekomstige schade’. In maart 2014 zoekt Ouborg een nieuwe eigenaar of huurder.

Grand Theatre als evenementenlocatie.

Grand Theatre boekhandel

Het grote voorbeeld om van de voormalige bioscoop een boekhandel te maken staat in Buenos Aires. In de stad van de Argentijnse tango opent in 2000 El Ateneo Grand Splendid. Het is volgens kenners de mooiste boekenwinkel van de wereld en heeft een geschiedenis die vergelijkbaar is met het Grand Theatre. Het opende in 1919 (!) als Grand Splendid Theater en werd tien jaar later een bioscoop. Maar er zijn natuurlijk ook veel verschillen. Een boekenwinkel die zo’n miljoen mensen per jaar trekt is in Breda niet denkbaar. Maar als kleinere broer, zus in dit geval heeft Grietje Braaksma in drie jaar tijd iets heel bijzonders opgebouwd in Breda. Het is niet alleen de boekenwinkel, met veel aandacht voor kinderen. Ook het team dat ze om zich heen heeft gevormd, het caféetje, het terras en de keuken voor lunch dragen bij aan de fijne sfeer. Tel daarbij op de diverse evenementen, van BNR debat, bitterballenborrel tot tango salon en je hebt een prachtig format dat gekoesterd moet worden.

Laten we kijken hoe deze bijzondere plek in Breda een nieuwe start kan maken. Wie helpt er mee?

 

2 gedachten over “De zeven levens van het Grand Theatre

  • Mij lijkt het een mooi onderkomen voor de stadsgalerij, die vanaf 1 januari 2020, waarschijnlijk gesloopt gaat worden.

    • Hallo Rob, het gebouw F waar nu de StadsGalerij in gevestigd is maakt onderdeel uit van een ensemble van militaire gebouwen behorend bij de Chassé kazerne. Er kan geen sprake zijn van sloop, het is een monument. Er is wel kans dat de huidige bestemming verdwijnt. Ik ben me aan het inzetten om de culturele bestemming van gebouw F te behouden.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *